ANADOLU’DA DEMOKRASİNİN TOHUMLARI: CENUB-İ GARB-İ KAFKAS DEMOKRATİK HALK CUMHURİYETİ

Bölgedeki işgal planlarını hayata geçirebilmek için fırsat kollayan İngiltere, bu çekilme sonrasında her ne kadar aradığı fırsatı bulmuş gözükse de, işgal planı düşünüldüğü kadar kolay uygulanamamıştır. Osmanlı ordusunun bölgeyi boşaltacağı haberinin üzerine ise Yakup Şevki Paşa desteğinde bölgede yerli sivil önderler tarafından oluşturulan Kars İslam Şurası (5 Kasım 1918) bölgedeki tüm Türk-İslam unsurlarını bir araya getirmeyi ve birleştirmeyi amaçlamıştır.

9.Ordu Komutanı Yakup Şevki Paşa

Birinci Kars Kongresi (14 Kasım 1918) sonucu bölgede kurulan “Milli İslam Şurası Merkezi Umumisi” yönetimi yine aynı tarihte bölgeden çekilen Osmanlı Devleti’nden yönetimi devralarak bir geçici hükümet kurmuş ve hükümetteki üyeler tarafından başkanlığa Fahrettin Erdoğan getirilmiştir.

30 Kasım 1918’de 2. Kars Kongresi için hazırlıklar yapılmış, yapılan kongre iki gün sürmüş ve 70 kişinin katılımıyla Milli Şura Hükümetinin kurulmasına karar verilmiştir. Yapılan seçim sonucunda ise 13 üye seçilmiş ve Hükümet Başkanı Cihangirzade İbrahim Bey olmuştur.

  Bölgede bu kongrelerden ayrı olarak iki kongre daha gerçekleşmiştir. Bunlar 3-5 Ocak 1919 tarihli 1. Ardahan Kongresi ve 7-9 Ocak 1919 tarihli 2. Ardahan Kongreleridir. Ardahan Kongrelerinde yürütülen çalışmalar daha çok bölgedeki diğer kongrelerle birleşme yönünde istişare çalışmalarıdır. Nitekim bu kongreler sonuç vermiş ve tüm Güneybatı Kafkasya’yı kapsayacak bir parlamento oluşturmak ve yeni bir yönetim belirlemek için Ocak 1919’da 10 bin seçmene 1 milletvekili hesabıyla seçimler yapılmıştır. Seçilen bu temsilcilerle Kars Kongresi gerçekleştirilmiştir (17-18 Ocak 1919). Kongreye bütün Güneybatı Kafkasya’yı temsilen 131 temsilci katılmış, 17-18 Ocak 1919 tarihlerinde süren oturumlar sonunda “Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti Muvakkate-i Milliyesi” adıyla geçici bir hükümet kurulmuştur. 

[showhide type=”post” more_text=”Bu hükümetin üyeleri şunlardır:” less_text=”Bu hükümetin üyeleri şunlardır”]

  1. Hükümet reisi: Cihangirzade İbrahim Bey
  2. Parlamento başkanı: Çıldırlı Dr. Esat
  3. İçişleri bakanı: Kağızmanlı Ali Rıza Bey
  4. Adliye bakanı: Ağabababeyoğlu Abbas Ali Bey
  5. Dışişleri bakanı: Fahrettin Bey
  6. Savaş bakanı: Cihangiroğlu Hasan Han Bey
  7. Maliye bakanı: Mihail Andreyanot
  8. İaşe bakanı: Hasanbeyoğlu Mehmet Bey
  9. Nafıa (Bayındırlık) bakanı: Mahmut Bey
  10. Ziraat orman ve ticaret bakanı: Ali Ekber Kazım

[/showhide]

Kars’ta kurulan bu hükümet “hükümet başkanını, bakanlarını ve de diğer tüm yürütme kuruluşlarının başındaki sorumluları seçmiştir. Bu oluşum aynı zamanda birçok ilki de gerçekleştirmiştir. Bu kongrede bir “Anayasa” oluşturulmuş; ”Teşkilat-ı Esasiye”, ”vatandaş”, ”demokratiklik”, ”Türkiye”, ”Türkiye Devleti”, ”Cumhuriyet”, ”Cumhur reisi” gibi kavramlar ilk kez kullanılmıştır.[6]

1 Mart 1919’da Paris Barış Görüşmelerine bağımsızlığının tanınması için başvuruda bulunmuş olan yönetim, 25 Mart 1919’da geçicilik sıfatının kaldırılmasına karar vermiştir. Devletin adı “Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti Cumhuriyeti” olarak kabul edilmiştir. Yani Kars’ta Cumhuriyet 25 Mart 1919’da ilan edilmiştir.

Bülent Tanör bu oluşum hakkında şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

Meclisin üstünlüğüne dayalı, hatta kuvvetlerin mecliste toplanması esasını benimseyen bu yapılanmanın önemi kendiliğinden anlaşılmaktadır. Çünkü 1920’de başlayan Türk anayasal yapılanması da bu yolu tutacaktır. Bilindiği gibi 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu da aynı izleri taşıyacaktır.” 7

[showhide type=”post2″ more_text=”Cumhuriyetin yönetimi ise şu isimlerden oluşuyordu:” less_text=”Cumhuriyetin yönetimi ise şu isimlerden oluşuyordu:”]

  • Cumhurbaşkanı: İbrahim Bey Cihangirov
  • Savunma bakanı: Hasan Bey Cihangirov
  • İçişleri bakanı: Ali Rıza Bey
  • Dışişleri bakanı: Fahrettin Bey
  • Maliye bakanı: Mehmet Bey Sultanov
  • Ulaştırma bakanı: Ahmet Bey Gaziyev
  • Tarım bakanı: Molla Velam
  • Adalet bakanı: Abbas Ali Bey Alibekov
  • Sosyal güvenlik bakanlığı: Muganlinsky
  • Eğitim bakanı: Andrianov
  • İaşe bakanı: Yusuf Yusufov

[/showhide]

 

Kars Cumhuriyeti’nin resmi bayrağı


[6] Bülent Tanör, Türkiye’de Kongre İktidarları,s.118

[7] Bülent Tanör,Türkiye’de Yerel Kongre İktidarları,s.122

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir